ฉบับที่แล้ว ผมค้างคาเรื่องไปเที่ยวอเมริกาไว้ที่เรื่องกินเป็นส่วนใหญ่ เพราะมันดูเป็นสิ่งที่สัมผัสได้ง่าย และใกล้ตัวที่สุด ฉบับนี้จึงขอขยายความถึงเรื่องราวอื่นๆ บ้าง ไม่อย่างนั้นจะกลายเป็นคอลัมน์อาหารการกินไป

อย่างที่บอกไว้แล้วว่าการไปครั้งนี้ เป็นการไปดูงานและผนวกการเที่ยวไปต่างหาก เรื่องราวเลยต้องมีอันตระเวนดูงานกันในตอนกลางวัน แล้วก็ค่อยเที่ยวกันในช่วงบ่ายที่ว่าง ไม่ก็กลางคืน ผมได้มีโอกาสไปดูสตูดิโอ ตลอดจนบริษัทที่เกี่ยวกับการผลิตรายการโทรทัศน์ และผลิตภาพยนตร์หลายต่อหลายแห่ง บางแห่งก็น่าทึ่งเสียจริงๆ ทึ่งในความก้าวไกลทางเครื่องไม้เครื่องมือของเขา ที่ทำให้รู้สึกว่า มันมีเครื่องมือนี่เองมันถึงเก่ง แต่มันก็เก่งล่ะที่มีเครื่องมือเหล่านี้ขึ้นมาได้ ซึ่งดูจากยี่ห้อแล้ว ก็รู้ว่างานนี้อเมริกาเสียดุลย์ญี่ปุ่นอีกแล้ว

บางแห่งของที่ไปดูงานก็ไม่ค่อยจะได้ประโยชน์ใกล้ตัวอะไรนัก คือดูไว้ประดับความรู้ แต่บางแห่งก็ดีเสียเหลือเกิน อย่างการได้เข้าไปดูเค้าถ่ายทำรายการเกมโชว์อันหนึ่งของ CBS มันทำงานกันเป็นระบบมาก ตรงเวลาเป๊ะ อย่างที่คนไทยเราไม่เคยทำได้สักที น่าโมโหจริงๆ

คนที่จะเข้าชมต้องไปเข้าคิวซื้อตั๋วก่อนเวลา เหมือนดูหนังอย่างนั้น แล้วก็ต่อคิวกันทยอยเข้าไปนั่ง ซึ่งเหมือนที่นั่งโรงหนังอย่างไรอย่างนั้น ข้างหน้าก็เป็นฉากที่จัดเตรียมไว้อย่างดีแล้ว เราบุ๊กตั๋วล่วงหน้าไว้แล้ว จึงไปรับตั๋วได้เลย และก็เข้าไปนั่งหมู่คนเอเชีย ท่ามกลางหัวเหลืองหัวแดงทั้งหลาย ที่มีทั้งหนุ่มๆ สาวๆ แล้วก็รู้สึกว่าจะมีกรุ๊ปทัวร์มาลง เป็นกรุ๊ปของคนสูงอายุหน่อย แต่มันส์มาก

ที่ว่ามันส์เพราะพวกฝรั่งนี่ชอบแสดงออกกันอยู่แล้ว มันจะให้ความร่วมมือกับการบันทึกรายการเต็มที่ อย่างปรบมือมันก็จะปรบกันสนุกสนาน แถมมีเป่าปากโห่ร้องด้วย เวลาหัวเราะก็หัวเราะกันเต็มเสียง เต็มเสียงของฝรั่งนี่คงไม่เหมือนกับเต็มเสียงของไทย เพราะเต็มเสียงของไทย ดูลูกทุ่งๆ กว่า ในขณะที่ของฝรั่งนั้นดูเป็นเทคโนโลยีเกินไป และที่ตลกคือ จะมีคนคอยให้คิวคนดูต่างหาก ซึ่งทำอะไรก็ไม่น่ากังขาเท่ากับ ให้คิวหัวเราะในตอนที่พิธีกรพูดอะไรที่เป็นโจ๊ก

ตอนก่อนที่จะเริ่มการบันทึกเทป จะมีพิธีกรของสถานีมาพูดตลกปลุกอารมณ์สนุกคนดูกันก่อน อีตานี่เก่งมาก พูดคนเดียวแท้ๆ แต่เรียกเสียงฮาได้ตลอด แล้วก็ชวนคนดูให้มีส่วนร่วมด้วย โดยการให้ลุกขึ้นตอบบ้าง เรียกออกมาเล่นเกมบ้าง หนึ่งในพวกเราก็ถูกเรียกออกไปร่วมสนุกด้วยเหมือนกัน ที่เขาพอเห็นหน้าก็ถามทันทีว่า เป็นคนญี่ปุ่นหรือเปล่า พอบอกไทยแลนด์ อีตาพิธีกรก็ถามกลับมาว่า ไต้หวันเหรอ เลยต้องบอกให้ชัดอีกทีว่า กูคนไทยนะ ซึ่งไม่รู้แกจะรู้จักรึเปล่าว่าไทยไหน

พอถึงช่วงบันทึก ทุกอย่างจะถูกดำเนินการอย่างต่อเนื่องไม่ติดขัดและรักษาเวลามาก การเปิดเพลงประกอบก็ทำกันสดๆ เพื่อให้ได้อารมณ์ รวมทั้งการซ้อนตัวอักษร ที่ถูกเซ็ตเตรียมไว้หมดแล้ว เรียกว่าพอบันทึกเสร็จก็เอาออกอากาศได้เลย ไม่ต้องตัดต่ออะไรกันอีก

อีกแห่งที่เราไปกันคือ TBS ซึ่งไก๊ด์ของสตูดิโอพาชมห้องที่ถ่ายทำรายการต่างๆ ซึ่งเผอิญไม่ได้อยู่ในช่วงการบันทึกเทป จึงได้ดูแต่เครื่องไม้เครื่องมือ และฉาก รวมทั้งฟังวิธีการทำงานแบบจินตนาการเอาเอง

เผอิญอีกเหมือนกัน ที่ช่วงที่เราไป เกิดมาการสไตร์กของสมาคมนักเขียนบท หรืออะไรที่ชื่อคล้ายๆ กันอย่างนี้ แต่มันก็ทำให้งานหลายอย่างชะงักงัน โดยเฉพาะการถ่ายทำ ซึ่งน่าเสียดายมาก

ที่เรารู้สึกสนุกกลับไม่ใช่งานทีวี แต่เป็นงานหนัง เพราะดูตื่นตาตื่นใจ ดูมโหฬารกว่าทีวีมาก นับแต่ได้ดูโรงถ่ายของวอเนอร์บราเดอร์ และยูนิเวอร์แซล โดยเฉพาะอันหนังนี้ มีคนจัดทัวร์โรงถ่าย เป็นกิจกรรมหลักอันหนึ่งเลยทีเดียว เหมือนกับไปเที่ยวสวนสนุกอย่างนั้น มีการแสดงวิวัฒนาการของการทำเทคนิกในภาพยนตร์ให้ดูสั้นๆ แล้วก็แสดงฉากของเรื่องราวต่างๆ ที่จะโชว์เทคนิกให้ตื่นตาตื่นใจกัน อย่างคิงคองยักษ์บุก มีเฮลิคอปเตอร์ตก มีไฟไหม้ คนร้องกรี๊ดๆ หรือถ้ำหิมะหมุนได้ อะไรอย่างนี้น่าสนุกจะตาย รู้สึกตัวเองเป็นเด็กขึ้นมาอีกครั้ง เพราะไม่ต่างกับเที่ยวสวนสนุกเลย

วงการโทรทัศน์และภาพยนตร์ของอเมริกาเฟื่องมาก มีการลงทุนกันสูงๆ และก็คุ้ม เพราะของของมันจัดฉายทั่วโลก ในขณะที่ของไทยว่ากันแต่ในประเทศ มีการสร้างฉากเมืองจำลองขึ้นมาทั้งถนน เป็นยุคต่างๆ เก็บไว้ หนังเรื่องไหนตรงกับยุคไหน ก็มาถ่ายเอาตรงที่มันใช่ จัดการตบแต่งเปลี่ยนสี ใส่รายละเอียดเอาเอง เพราะฉะนั้นเวลาดูหนังแล้วเห็นบ้านเมืองย้อนยุค ก็รู้เถิดว่านั่นเป็นแค่ฉากด้านหน้า หากกล้องถ่ายย้อนไปข้างหลัง ก็จะเห็นไม้ค้ำและโครงสร้าง สนุกตาทีเดียว แหม... มันหลอกกันจริงๆ

ตัวอาคารในการเตรียมงานถ่ายทำมีเป็นโรงๆ แบบโกดัง แต่ละโรงก็จะเป็นแผนกหนึ่งซึ่งใหญ่มาก อย่างโรงเก็บเสื้อผ้า ก็จะมีเสื้อผ้ายุคต่างๆ แขวนกันไว้เต็มพรืดไปหมด อย่างชุดตำรวจ ก็จะมีทุกยุค ใส่มาเลยกี่ตัวกี่ตัว ไปจนกระทั่งรองเท้า หมวก... โอย เห็นแล้วนึกถึงพวกขายเสื้อผ้าจตุจักร มาเห็นแล้วเอากลับไปขายได้คงรวยพิลึก

หรืออย่างโรงเก็บอุปกรณ์ ก็จะมีของประดับตกแต่งฉากจำนวนมหาศาล แต่ละชิ้นจะมีหมายเลขติดเอาไว้ บางชิ้นมีใบสั่งจองการใช้แปะไว้ ว่าจะใช้วันไหน เรื่องอะไร บางชิ้นมีประวัติว่าเคยร่วมแสดงกับหนังดังๆ ดาราใหญ่กันมาแล้ว

เราผ่านขั้นตอนการเตรียมงานต่างๆ ไปจนถึงการลงเสียง มีห้องลงเสียงตามขั้นตอนต่างๆ นับแต่ลงเสียงพากย์ ลงเสียงแบกกราวน์ ไปจนลงเสียงดนตรีประกอบ ซึ่งแต่ละห้องก็มีการใช้งานแตกต่างกันไป และห้องสุดท้ายคือห้องมิกซ์เสียง ซึ่งเจ้าหน้าที่บอกว่า คนทำงานส่วนนี้จะดูหนังเป็นร้อยๆ เที่ยว ตรวจแล้วตรวจอีก กว่าจะออกมาให้เราได้ดูไปหัวเราะไป บ้างก็ร้องไห้ก็มี แต่เค้าแทบจะร้องไห้มากกว่า เพราะการดูหนังย้อนไปย้อนมาเป็นร้อยๆ เที่ยวนี่ไม่ใช่เรื่องเล่นๆ เลยนะ ฉะนั้นในห้องจึงมีส่วนสำหรับผ่อนคลายความเครียดเอาไว้ให้ อย่างตู้ปลา ที่ออกกำลัง แล้วก็โต๊ะปิงปอง มันบริการคนทำงานกันขนาดนี้

ยิ่งได้มาเห็นอะไรอย่างนี้ รู้สึกว่าของไทยเรานั้นยังอยู่อีกไกล ทั้งในเรื่องการลงทุนการตลาด เครื่องไม้เครื่องมือ ระบบการทำงาน ไปจนประสิทธิภาพของคนทำงาน ที่นี่ใครเป็นอะไรก็จะมุ่งทำอย่างนั้นจนได้ดี และก็ได้รับผลตอบแทนคุ้ม ในขณะที่ของเรานั้น คนๆ หนึ่งต้องรู้หลายอย่าง ต้องทำได้หลายอย่าง งั้นไม่คุ้ม

แต่สิ่งที่มันไม่มี แต่เรามีก็เห็นจะเป็นความคุ้นเคยกันในการทำงาน อันเป็นปกติของคนตะวันตกที่มักจะมีความเป็นส่วนตัวกันสูง เรื่องของใครก็ของใคร ในขณะที่เรายังเฮๆ กันไปดูแลกันไป ด่าทอกันไป ฉุดกันให้ช้าบ้าง ดันกันให้เร็วบ้าง... แล้วแต่

รวมทั้งชีวิตการเป็นอยู่ของมันด้วย ที่ถูกจัดสรรไว้อย่างดี ความสะอาด ความปลอดภัย สวัสดิการต่างๆ ถ้าจะถามว่าเมื่อเทียบกับเมืองไทยแล้ว เป็นอย่างไร ก็ตอบได้ว่ามันคนละอย่าง

อย่างของมันเปรียบไปก็เหมือนกับมันใช้ชีวิตยากกว่า แต่แน่นอน ในขณะที่ของไทย ใช้ชีวิตง่ายกว่า แต่เสี่ยงเอานะ

ยกตัวอย่างง่ายๆ อย่างร้านอาหาร ไม่ใช่จะไปตรงไหนก็มีไปหมดเหมือนเมืองไทย หากไม่ใช่ย่านการค้าแล้ว ก็จะไม่มีเอาทีเดียว แต่เชื่อได้ว่า ของของเขาสะอาดมีอนามัย ในขณะที่ของเราแทบจะเป็นร้านอาหารเสียร้านเว้นร้านแล้ว เจอซอกหน่อยก็เป็นรถเข็นเป็นเพิง ไม่มีซอก พื้นโล่งๆ ก็เป็นหากเร่ได้ละเอ้า แต่ไม่มีหลักประกันได้ว่าจะสะอาดแค่ไหน มีคุณภาพทางอาหารแค่ไหน

อย่างนี้เป็นต้น... เอาล่ะครับ ฉบับหน้าผมจะเล่าเรื่องชีวิตความเป็นอยู่ดูบ้าง แล้วจะพบว่า ยังไง๊... ยังไง ผมก็ชอบเมืองเราอยู่ดีนั่นแหละน่า...