คนเราเมื่อได้เกิดมามีชีวิตหนึ่งนั้น ย่อมจะมีความแตกต่างไปในแต่ละคน แตกต่างทั้งรูปร่างหน้าตา ต่างทั้งปัญญาและสมอง ตลอดไปจนกระทั่งความใฝ่ฝัน ความคิด และความชอบ

บางคนชมชอบบรรยากาศของชายทะเล และหลงมนต์เสน่ห์เสียงคลื่นกระทบหาดทราย หลงใหลการปล่อยอารมณ์ให้ล่องลอย ไปกับฝูงนกนางนวล ที่บินเล่นลม

คนบางคนกลับเต็มใจแบกเต๊นท์ ขนเป้ ปีนป่ายภูผา ขึ้นไปสู้กับอากาศเหน็บหนาว เพียงเพื่อจะได้สัมผัสกับรกครึ้มของป่าเขา และความชุ่มชื้นของสายหมอก

คนบางคนสำหรับบางอารมณ์ อาจเพลิดเพลินกับการนอนอาบแสงจันทร์ นับดาวบนโค้งฟ้า ในขณะที่คืนถัดมา เขามีความสุขสุดขีด กับการบิดตัวเร่าภายใต้แสงเลเซอร์ในดิสโก้เธค

บางวันเราอาจล่องลอยไปกับบทเพลง บางขณะเราท่องเที่ยวไปในฝันอันบรรเจิด และบางอารมณ์ผมอยากชวนใครไปเที่ยวสะพานลอย

แล้วผมก็เลือกไปสะพานลอยบริเวณสยามสแควร์ เนื่องเพราะไม่ไกลจากละแวกที่ผมเกิดอารมณ์อยากเที่ยว ตัดสินใจใช้ตีนเดิน ด้วยเสียดายค่ารถเมล์ และไม่ปรารถนาให้กระเป๋าอารมณ์เสีย ด้วยการขอเกาะกระไดโดยสารเพียงสามสี่ป้าย

ผมเดินทอดหุ่ยบนฟุตบาธไปจนถึงย่านที่เรียกรวมๆ ว่า สะ-หยาม ลัดเลาะตามซอกถนน และมุมตึก พอเลี้ยวออกถึงถนนพระรามที่ 1 ก็แลเห็นสะพานลอยที่ผมคำนึงถึง ทอดตัวโค้งข้ามถนน สีส้มสดสะดุดตา เห็นแต่ไกล

จากสีเขียวเข้มที่เคยทะนง ทรงศักดิ์ บัดนี้สะพานลอยแห่งนี้ถูกเปลี่ยนเป็นสีส้ม ด้วยเหตุผลใดไม่ทราบ หากดูเปรี้ยว แสบตา ราวกับจะประกาศความทันสมัย ทายท้าแฟชั่นของหนุ่มสาวที่เดินผ่านไปมาในละแวกนั้น

เมื่อดุ่มเดินไปถึงเชิงสะพาน ผมแหงนหน้าสำรวจทรวดทรงของสะพาน พินิจความโอฬาร และความลาดชันของขั้นบันได ยกเท้าย่างเหยียบบันไดขั้นแรกด้วยความตื่นเต้น พลันก็สังเกตเห็นว่า บริเวณบันไดซึ่งเคยสร้างด้วยเหล็กนั้น บัดนี้ได้เปลี่ยนเป็นปูนซีเมนต์ ซึ่งมีคุณสมบัติช่วยยึดพื้นรองเท้า ไม่ลื่นเหมือนครั้งก่อน บันไดเหล็กเมื่อคราก่อนของสะพานแห่งนี้ และบันไดเหล็กของสะพานแห่งอื่น แวบเข้ามาในความทรงจำ มันราบเรียบ เป็นเงามันวาว ต้องแสงแดดที่ตกกระทบเป็นประกายระยิบตา โอ... แม้แต่เหล็กไหลยังสึกกร่อนเพราะแรงตีน นี่แหละหนาที่เขาว่า น้ำหยดลงหินทุกวัน หินมันยังกร่อน ประสาอะไรกับส้นตีนผู้คน ที่ถูไถบนบันไดเหล็กเล่า แล้วเราก็นึกถึงคำพูดสอนใจของปราชญ์โบราณที่ว่า ประสาอะไรกับใจคน จะทนจะทานลูกตื้อได้สักแค่ไหน คิดถึงแค่นี้หัวใจตัวเองก็ให้เต้นแรงขึ้น ตุ๊บ ตั๊บ ตุ๊บ ตั๊บ หวนคำนึงถึงใบหน้าขาวละมุนละไม ที่ตามหลอกหลอนใจเราอยู่เช้าค่ำ หากได้เธอมาควงคู่ เดินเที่ยวชมสะพานลอยในวันนี้ คงสุขีไม่น้อย

หัวใจดวงนี้ถึงกับรำพึงรำพันออกมา เป็นบทกลอนว่า สะพานลอยน้อย... กลอยใจ เจ้าเหงา ไหมเล่า? เจ้าสะพานลอย...

ผู้คนเดินผ่านไปมา แต่ไม่ถึงกับพลุกพล่าน ผมกวาดสายตาไปทั่วสะพาน ขอทานหนุ่มนั่งอยู่มุมสุดของสะพาน เยื้องกับคุณป้าแก่ๆ ที่ไม่ได้มาขอ แต่มีของมาขาย ขนมอยู่ในตะกร้าตรงหน้า มีป้ายติดให้ทราบว่า 'เมี่ยงลาวเสวย' ผมยืนดูอยู่ห่างๆ เราอยู่คนละด้านของสะพาน

เป็นที่น่าเสียดายอยู่ไม่น้อย ที่ทัศนวิสัยด้านหนึ่งของสะพาน ถูกบดบังด้วยแผ่นไม้อัดโฆษณา หรือที่เรียกกันว่า คัตเอ๊าท์ ขนาดยาวเท่าสะพานลอย ปิดจนทึมทึบ มีโปสเตอร์นานาชนิดที่ปิดทับแผ่นคัตเอ๊าท์นั้นเข้าอีกที ปิดทับกันไปทับกันมา สีสันสะดุดตาดี การปิดทับแล้วทับอีก โดยไม่สนใจอะไรทั้งสิ้นนี้ นับว่าเป็นเอกลักษณ์ทางศิลปะของกรุงรัตนโกสินทร์ ยุคสองร้อยกว่าปีนี้โดยแท้

เมื่อทัศนวิสัยของสะพานด้านหนึ่งถูกบดบัง ก็ช่างปะไร จะมัวคิดให้ขุ่นข้องหมองใจก็กระไรอยู่ หันไปชื่นชมอีกด้านที่ยังเปิดโล่งให้เริงใจดีกว่า

ผมเดินไปหยุดตรงกลางสะพานลอยพอดี เพื่อให้เกิดความสมดุลของดวงตาทั้งสองข้าง เห็นรถราวิ่งกันขวักไขว่ อันเป็นไปตามวิสัยของเมืองใหญ่ ดูๆ ไปก็ก่อเกิดความภาคภูมิใจ ถึงความมั่งคั่งของบ้านเมืองเรา ที่ประชาชนสามารถซื้อรถจากเมืองนอก มาขับกันได้อย่างมากมายอลหม่านเช่นนี้

ผมให้เวลากับการดูรถวิ่งไปมาด้วยความเพลิดเพลิน พบการเบียดแซงกันอย่างถึงอกถึงใจ ลีลาผาดโผนของมอเตอร์ไซค์ และสนุกกับการลุ้น เมื่อใครบางคนใจถึง เดินตัดข้ามถนน ในขณะที่รถวิ่งสวนเฉียดร่างของเขา นับเป็นเกมที่ตื่นเต้น และเร้าอารมณ์ ทั้งคนข้ามและคนขับและคนดู โชคผมยังไม่ดีนัก เพราะเฝ้าดูอยู่นาน ไม่ได้เห็นรถทับใครเลย แม้แต่หมา จากสะพาน ลองกวาดสายตาไปให้ทั่ว ด้านซ้ายของถนน มีสีเขียวของพุ่มไม้ ที่ปลูกไว้บนฟุตบาธ เป็นพุ่มสีเขียวชอุ่ม หางนกยูงออกดอกแดงสะดุดตาม อีกด้านของถนน ไม่เห็นแม้แต่หญ้าซักต้น แต่ประกอบด้วยโรงหนัง ตัวอาคาร และผู้คนพลุกพล่าน สีสันของความงามมิได้อยู่ที่ไม้ดอกเท่านั้น สีสันชีวิตก็งดงามไม่น้อย... ถ้าคุณมีเวลาสังเกตเหมือนผม คุณอาจพบความแปลกประหลาดที่น่าพิศวงบางอย่าง เช่นกระท่อมหลังหนึ่ง สีขาวสลับแดง เป็นกระท่อมที่สูงใหญ่ สร้างคล้ายตึกห้าหกชั้น ดูเผินๆ อาจนึกว่าเป็นตึก แต่มีป้ายบอกได้ชัดว่า ซึ่งแปลเป็นไทยได้ว่า กระท่อม หากพินิจมองให้ทะลุกระจกใสของกระท่อมเข้าไป จะเห็นคนนั่งเคี้ยวอาหารแก้มตุ่ยอยู่ในกระท่อมหลังนั้น

เดินไปอีกสักนิดบนสะพาน

ขอทานหนุ่มยกมือข้างซ้ายขึ้นไว้ตรงอก ค้อมหัวลงอย่างนอบน้อม เราก้มมองเงินในกระป๋องของเขา นับคร่าวๆ ก็รู้ว่า วันนี้ในกระเป๋าของเขา มีมากกว่าในกระเป๋าของเราเสียอีก ผมพยายามมองหามืออีกข้างของเขา หาอยู่นานก็ไม่พบ เห็นแต่หัวไหล่โล่ง ไมมีแม้แต่ต้นแขน เอ! เขาเอามืออีกข้างไปซ่อนไว้ที่ไหนหนอ? ผมสงสัยแต่ไม่กล้าเอ่ยปากถาม เพราะเกรงว่าจะไปละลาบละล้วงเรื่องส่วนตัวของเขาเกินไป แต่ก็นึกอิจฉาเขาอยู่ในใจ ที่เขาได้มาทำงานบนที่สูง ปลื้มใจที่เขาไม่ต้องหอบเเสื้อผ้าไปขายแรงงานนอกประเทศ ทั้งยังมีกิจการของตัวเอง ไม่ต้องไปคอยนั่งประจบเอาใจฝรั่ง หรือนักลงทุนจากต่างชาติ ที่เข้ามากอบโกย กินบ้านโกงเมืองเราอยู่

หันไปดูแม่ค้าเมี่ยงอีกครั้ง อ้าว หลับเสียแล้ว คิดจะอุดหนุน 'เมี่ยงลาวเสวย' ซักถุงก็เกรงใจ ไม่กล้าปลุก ท่าคางพิงหัวเข่าของแก ดูว่ากำลังหลับสบายเสียด้วย

เดินจนสุดบันไดแล้ว ผมยังไม่อยากจะลง ทอดตาต่ำตามคนที่กำลังเดินลงไป ทางซ้ายของสะพานเป็นป้ายรถเมล์ เห็นผู้คนมากมายที่ยืนรอกันเป็นฝูง ดูแล้วอบอุ่นและสามัคคีกันดี เมื่อรถเมล์มาถึง เราก็เห็นประเพณีแบบไทย ที่ยังอนุรักษ์กันไว้ คือการเอื้อเฟื้อของคนไทยด้วยกัน ที่ช่วยกันดันคนที่ขึ้นไปก่อนด้วยความอารี

บริเวณบันไดนั้น เหล่าวัยรุ่นหญิงชาย นั่งสูบบุหรี่พ่นควันกันอย่างสบายอารมณ์ บางคนเอนตัวทาบบันได แลเหมือนงูเลื้อย พวกเขาจับกลุ่มนั่งสนทนาราวกับว่า บันไดนั้นเป็นนอกชานบ้านของพวกเขาเอง

ผมเพลินเพลินไปกับลีลาการเดินของคนที่ทยอยกันเดินขึ้นลง ด้วยความรื่นรมย์ยิ่งนัก สูดอากาศ และดูดซับบรรยากาศเหนือท้องถนนจนอิ่มเอม แสงอาทิตย์กำลังจะลับตา ขอบฟ้าเริ่มเข้มครึ้ม ลมรำเพยพลิ้วพัดผ่าน ร้านรวงต่างๆ เปิดไฟวิ่งวูบวาบ แข่งกับแสงจ้าจากไฟรถบนท้องถนน บรรยากาศยามย่ำค่ำของกรุงเทพฯ เมื่อได้มองจากบนสะพานนั้น เปี่ยมไปด้วยเสน่ห์ และมนตรา นกกระจิบกระจอกบินโฉบผ่านไปฝูงใหญ่ ผมไม่รู้ว่ามันจะไปไหน กลับรัง หรือกำลังจะออกไปเที่ยวก็ไม่รู้ ผมไม่รู้จักนิสัยนกในกรุงเทพฯ พอๆ กับที่ไม่รู้จักจิตใจของคนเมืองนี้

รถซิ่งหลายคันแข่งแซงกันมา ส่งเสียงกระหึ่มเหมือนเสียงของเครื่องบินไอพ่น พวกเขาขี่กันราวกับพ่อเขาเป็นเจ้าของถนน และสร้างขึ้นมาให้พวกเขาใช้เท่านั้น ผมยิ้มกับลีลาการซิ่งของพวกเขา แต่ได้ยินเสียงหัวเราะของยมบาล ที่คงเปิดบัญชีหนังหมา กาดาวชื่อพวกเขาไว้เรียบร้อยแล้ว

ผมภาวนาให้เขามีโอกาสได้เห็นแสงตะวันของวันพรุ่งนี้เถิด แต่ถ้าเขามุ่งมั่นว่าจะไปลงนรก ด้วยปณิธานอันแน่วแน่ ก็ขอให้การเดินทางไปสู่ความตายของพวกเขา จงอย่าได้สร้างความเดือดร้อนให้กับคนดีดี ที่จำต้องใช้ถนนร่วมกันด้วยเลย

เมื่อลงจากสะพานลอย ผมแวะดูแผงลอย ร้านค้า ขายโปสเตอร์ เสื้อผ้าราคาไม่แพง ตั้งใจว่าจะแวะดูเทป แต่ต้องรีบอุดหูหนี เพลงคู่ที่พยายามจะเปิดกรอกหู ทั้งวิทยุ โทรทัศน์ เห็นร้านค้าตรงเชิงสะพานกำลังตกแต่ง คาดว่าจะเปิดขายอาหารตำรับอเมริกา ให้เด็กไทยเราเข้าไปนั่งทาน เป็นที่สำราญใจ และสำหรับคนที่จะมาเที่ยวสะพานลอยนี้ ก็จะได้พบบรรยากาศแปลกใหม่เพิ่มขึ้นอีกในไม่ช้า เมื่อร้านที่ว่าสร้างเสร็จ

สะพานลอยนั้น ยังมีอีกมากมายหลายแห่ง แต่ละแห่งก็มีเอกลักษณ์ประจำตัวของมันเอง อาจละม้ายคล้าย หรือต่างกันไป ขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมของละแวกนั้น สำหรับบางคนที่บ้านอยู่ไกล ถ้าไม่สะดวกกับการมาสยามสแควร์ การเที่ยวชมสะพานลอยใกล้บ้านท่าน หรือสะพานลอยอื่นๆ เช่นสะพานลอยที่มีบันไดเลื่อน สะพานลอยหลังคาแก้ว สะพานลอยติดแอร์ หรือสะพานลอยไหนก็ตามแต่ ขออวยพรให้ท่านจงเพลิดเพลินกับสะพานที่ท่านเลือก แต่ขอเตือนให้ระวัง สะพานที่เปล่าเปลี่ยวจากผู้คนจนเกินไป โดยเฉพาะในเวลากลางค่ำกลางคืน และข้อสำคัญ กรุณาอย่าพยายามเดินเที่ยวใต้สะพานลอยเป็นอันขาด ถ้าไม่จำเป็น

หมายเหตุจากผู้เขียน

สารคดีท่องเที่ยวชิ้นนี้ เขียนไว้เมื่อ 2 ปีก่อน เคยลงหนังสือ Guys ซึ่งแถมสำหรับผู้ซื้อเปรียวฉบับที่ 100

ปัจจุบัน ภาพบนสะพานลอยเปลี่ยนแปลงไปกว่าเดิม ทุกวันนี้ไม่มีขอทาน ไม่มีแม่ค้าเมี่ยง และไม่มีไม้อัดทึบๆ กั้นสายตา สาธุ...